top of page
  • Instagram
  • Facebook
  • LinkedIn
  • ikona telefonu, zadzwoń
  • e-mail

Komunikacja ...

26 paź
14 minut(y) czytania

Zaktualizowano: 3 lis



Wydaje się, że o komunikacji napisano i powiedziano już wszystko. Werbalna i niewerbalna, bz przemocy, międzypokoleniowa. Dziś szczególnie ważna, bo co raz częściej uciekamy się do komunikacji niebezpośredniej, żadko stajemy twarzą w twarz, coraz trudniej rozmawiac o swoich problemach, coraz trudniej oddać swój czas i przestrzeń aby wysłuchać czego potrzebuje druga ospoba. Bez względu na wiek, płeć, religię, każdy z nas potrzebuje uwagi. Jesteśmy ludźmi, potrzebujemy stada.

Co takiego sprawia, że chcemy mówić? Gdzie jest złoty środek pomiędzy granicą a lekceważeniem?

Więcej przeczytasz w artykule autorstwa Agaty Kluczyk


Przeczyaj poniżej lub pobierz artykuł:


Zrealizowano w ramach dotacji nrPRP-KTM/0105 z Programu Równych Praw, współfinansowanego przez

Unię Europejską oraz Fundację im. Stefana Batorego



Na co dzień komunikujemy się raczej automatycznie, bez dłuższego namysłu nad formą naszych sformułowań. Są jednak sposoby i formy komunikacji, od których zależy odbiór przekazu przez drugiego rozmówcę. Prawidłowa komunikacja to jeden z najważniejszych elementów budowania i utrzymywania relacji międzyludzkich. Jak więc rozmawiać, aby druga osoba nas słuchała i dobrze nas rozumiała? Jak mówić, by wspierać nasze relacje?


Komunikacja werbalna i niewerbalna


Komunikacja interpersonalna w rozumieniu psychologicznym obejmuje przekaz werbalny (słowa) oraz niewerbalny (m.in. mimikę, intonację głosu i gesty). Często przywołuje się twierdzenie, że komunikacja werbalna stanowi zaledwie 7% przekazu, a niewerbalna 93%. Jest to jednak nadmierne uogólnienie wyników badań Alberta Mehrabiana, odnoszących się do określonych sytuacji, w których komunikaty o uczuciach i postawach były niespójne z sygnałami niewerbalnymi. Nie oznacza to, że w codziennych rozmowach słowa odpowiadają jedynie za 7% przekazu. Gdy słowa i mowa ciała wydają się sprzeczne, sygnały niewerbalne mogą skłonić nas do dopytania drugiej osoby o jej samopoczucie. Nie pozwalają jednak samodzielnie stwierdzić, że ktoś mówi nieprawdę. Pamiętajmy, by nie upierać się przy własnych domysłach, lecz dać rozmówcy przestrzeń do wyjaśnienia sytuacji. W codziennych rozmowach rola słów jest znacznie większa.

Skoro tak wielką rolę odgrywa tu ciało, to samo komunikowanie interpersonalne okazuje się znacznie szerszym tematem. Wymaga ono przyjrzenia się wielu nakładającym się na siebie kwestiom – od naszych osobistych kompetencji, przez gotowość do otwarcia się przed kimś (samoodsłanianie), aż po informacje zwrotne. Ważne jest też to, w jakich warunkach rozmawiamy, czy nasza dyskusja jest płynna, czy coś ją zakłóca i jak w ogóle wyrażamy swoje uczucia. Wszystko to pokazuje, jak skomplikowany jest to proces.

W komunikacji ważne jest również to, że w jej trakcie buduje się relacja. Przekaz staje się czymś wspólnym, co łączy obie strony – niezależnie od tego, czy dzielimy się akurat myślami, wiedzą, czy czystymi emocjami. Co ciekawe, w tym układzie każdy z nas jest jednocześnie nadawcą i odbiorcą. Tworzymy komunikat, ale sami też jesteśmy komunikatem przez to, jak wyglądamy i jak się zachowujemy.

Dlatego poprawne porozumiewanie się nigdy nie kończy się na samym mówieniu. Równie ważny jest odbiór, uważna analiza tego, co słyszymy, oraz reakcja na to. Sygnały niewerbalne mogą uzupełniać znaczenie słów, choć nie zawsze pozwalają jednoznacznie odczytać intencje rozmówcy. Na koniec warto pamiętać o jeszcze jednej rzeczy: kluczem do udanej rozmowy jest nasza samoocena. To, jak postrzegamy samych siebie, bezpośrednio wpływa na to, jak budujemy zdania, jak zachowujemy się przy innych i jak interpretujemy to, co ktoś do nas mówi.

Komunikacja w procesie wychowawczym


Umiejętność skutecznego porozumiewania się wpływa na wiele obszarów życia. Po pierwsze, buduje ona relacje, pomaga w przynależności do grup. Po drugie, pomaga w życiu zawodowym. Problemy w poprawnym dialogu są bez dwóch zdań przeszkodą w osiągnięciu sukcesów w pracy, relacjach z innymi, ale także w relacji z samym sobą. Konkretnym przykładem wpływu komunikacji na młodego człowieka jest jej związek z samooceną.

Badania wskazują na związek pomiędzy zaburzeniami komunikacji a obniżoną samooceną. Samoocena jest jednym z najczęściej podejmowanych zagadnień w obrębie psychologii społecznej i psychologii osobowości. Postrzeganie siebie warunkują różne czynniki, m.in. porozumiewanie się. Komunikacja wiąże się z rozwojem psychospołecznym, emocjonalnym i moralnym, a także może mieć znaczenie dla funkcjonowania edukacyjnego, zawodowego i rodzinnego oraz samorealizacji i autonomii. Jeśli chodzi o samą samoocenę, proces komunikowania się wpływa przede wszystkim poprzez informacje zwrotne otrzymywane od innych osób. Pochwały i konstruktywna krytyka mogą wzmacniać poczucie własnej wartości, natomiast poniżanie i krytyka personalna mogą je obniżać. Istotne znaczenie ma również doświadczanie akceptacji i szacunku, m.in. poprzez uważne słuchanie oraz uznawanie emocji rozmówcy. Sposób wyrażania krytyki i rozwiązywania konfliktów wpływa na to, czy człowiek postrzega swoje błędy jako możliwe do naprawienia, czy jako dowód własnej bezwartościowości. Ponadto komunikacja sprzyja porównywaniu się z innymi, co może zarówno motywować do rozwoju, jak i wywoływać poczucie niższości. Możliwość otwartego wyrażania myśli, uczuć i potrzeb w atmosferze akceptacji wzmacnia poczucie bezpieczeństwa i własnej wartości. Ważne są także kompetencje komunikacyjne, takie jak asertywność, umiejętność stawiania granic i rozwiązywania konfliktów, które zwiększają poczucie sprawczości i pewności siebie.

Jak widać, umiejętność poprawnej komunikacji jest bardzo ważna dla rozwoju dziecka. Każdy rodzic chce dla swojego dziecka dobrze, ale nikt nie jest idealny. Najważniejsze to mieć świadomość popełnianych przez siebie błędów. Dzięki temu możliwe jest rozwijanie dobrych postaw, a co za tym idzie – poprawianie relacji z dzieckiem.


Jakie błędy są popełniane w komunikacji podczas wychowania dziecka?

- Agresja słowna instrumentalna – atak słowny, w którym rodzic dla osiągnięcia własnych celów wychowawczych jest gotowy posunąć się do zastraszania lub poniżania dziecka.

- Stosowanie nakazów, żądań i pouczania – komunikacja oparta na dyrektywności, w której brakuje równości, wzajemności oraz gotowości do wysłuchania drugiej strony.

- Komunikaty oceniające i krytykujące – wypowiedzi nacechowane pejoratywnie, które wywołują u dziecka poczucie oskarżenia, opór oraz chęć natychmiastowej obrony (często przez atak). Używanie komunikatów typu „Ty…” (np. „zostaw, robisz to źle”, „ile razy mam ci pokazywać, jak to zrobić?”, „bo Ty znów…”) – takie sformułowania sprawiają, że dziecko od razu traci ochotę do rozmowy, czując się oceniane i oskarżane.

- Brak dialogu na rzecz jednostronnego narzucania rozwiązań – traktowanie komunikacji jako zwykłej wymiany komunikatów lub narzędzia kontroli i egzekwowania posłuszeństwa bez szacunku dla podmiotowości dziecka i jego własnych poglądów.

- Przeświadczenie o konieczności kontrolowania dziecka i narzucania rozwiązań w sytuacjach konfliktowych – opieranie relacji na przekonaniu, że dzieci należy kontrolować, aby uniknąć niepożądanych zachowań.

- Przerywanie, poprawianie i dopowiadanie – bariery komunikacyjne polegające na zakłócaniu wypowiedzi rozmówcy i niepozwoleniu mu na swobodne dokończenie myśli.

- Brak zainteresowania wynikający z błędnych założeń – ignorowanie rozmówcy oparte na z góry przyjętym przekonaniu, że nie ma on nic ciekawego do powiedzenia.

- Rutyna w rozmowie – mechaniczne i schematyczne podejście do kontaktu z drugą osobą, pozbawione autentycznej uwagi.

 

- Prowadzenie wewnętrznego dialogu z samym sobą – skupianie się na własnych myślach w trakcie, gdy druga osoba wypowiada się, co uniemożliwia jej rzeczywiste usłyszenie.

- Słuchanie selektywne – wybiórcze odbieranie komunikatów polegające na ignorowaniu tych treści, które nie są zgodne z naszymi własnymi przekonaniami.

- Zbyt emocjonalne podejście do zagadnienia – czynnik, który utrudnia obiektywną ocenę sytuacji, stanowi poważną przeszkodę w zrozumieniu sedna sprawy i działa konfliktogennie.


Jakie więc możemy przybrać postawy, aby własnym przykładem nauczyć podopiecznego dobrej komunikacji?


Pamiętajmy, że dzieci uczą się komunikacji przede wszystkim poprzez obserwację – sposób, w jaki odnosimy się do nich oraz do otoczenia, staje się dla nich naturalnym wzorcem. Aby przekazać podopiecznym zdrowe nawyki porozumiewania się i zbudować silną relację wychowawczą, warto pielęgnować następujące postawy:

- Postawę szacunku i kultury słowa – wyrazem tej postawy jest delikatny, nieprzemocowy sposób odnoszenia się do bliskich oraz dbanie o czystość języka. Przejawia się ona w umiejętności opanowywania własnych emocji, powstrzymywaniu się od kłótliwości, złośliwości, dokuczliwości czy brutalności. Dbając o sprawiedliwość w osądzaniu, prawdomówność, autentyczność i unikanie samochwalstwa, pokazujemy dziecku na żywym przykładzie, jak wygląda kulturalna rozmowa.

- Postawę słuchania partycypującego i aktywnego – polega na słuchaniu w sposób nastawiony na adekwatne zrozumienie intencji nadawcy. Postawa ta wymaga zachowania wyraźnej świadomości granic między własnym doświadczeniem a doświadczeniem cudzym (empatycznym), co chroni nas przed pochopnymi sądami, selektywną interpretacją oraz zbyt pośpiesznym przywoływaniem własnych wspomnień i historii.

- Postawę bezwarunkowej akceptacji i empatycznej odpowiedzi – polega na serdecznym i pozytywnym ustosunkowaniu się do dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem jego trudnych lub nieprzyjemnych stanów emocjonalnych. Zamiast zaprzeczać uczuciom podopiecznego, udzielać nieproszonych porad, zadawać dociekliwych pytań czy uciekać w filozofowanie i nadmierne psychologizowanie, uczymy się dostrzegać i nazywać jego emocje. Traktujemy trudne emocje nie jako atak na nas, lecz jako wyraz cierpienia i niespełnionych potrzeb dziecka.

- Postawę spójności i autentyczności (komunikaty typu „Ja”) – przejawia się w otwartości na wyrażanie własnego doświadczenia oraz w pełnej świadomości przeżywanych stanów wewnętrznych. Zamiast oskarżać dziecko i stosować komunikaty oceniane, rodzic w sposób spójny i czytelny komunikuje swoje własne uczucia oraz potrzeby (np. w duchu Porozumienia Bez Przemocy), zachowując autorytet oparty na prawdzie, a nie na dominacji.

- Postawę partnerskiego dialogu i współdziałania – polega na wyzbyciu się dyrektywnego stylu oraz chęci ciągłej kontroli na rzecz traktowania dziecka jako podmiotu posiadającego własne poglądy. Rodzic przyjmujący tę postawę rezygnuje z narzucania gotowych rozwiązań i stosowania kar, a w zamian angażuje wychowanka w poszukiwanie rozwiązań (model win-win) oraz zachęca go do współpracy w atmosferze życzliwości.

- Postawę elastycznej stanowczości i szanowania granic – stanowi balans pomiędzy pobłażliwością a rygoryzmem (zgodnie z założeniami Pozytywnej Dyscypliny). Rodzic wyraża pełne zrozumienie dla emocji podopiecznego, jednocześnie jasno i konsekwentnie wyznacza bezpieczne granice, uświadamiając dziecku naturalne konsekwencje jego działań.

Przyjmowanie powyższych postaw pomaga rozwijać u podopiecznego kompetencje społeczne i wspiera jego rozwój emocjonalny, a także podnosi jakość relacji wychowawczej i ułatwia konstruktywne rozwiązywanie codziennych konfliktów.


Poprawna komunikacja z dorastającym dzieckiem - złote zasady


1. Przejście od komunikacji zamkniętej do otwartej

Stosowanie stylu autorytarnego, nakazowego i skoncentrowanego wyłącznie na kontroli to tzw. komunikacja zamknięta. Sprawia ona, że podopieczny staje się nieufny, zniechęcony i stopniowo wycofuje się z relacji. Komunikacja otwarta polega na tym, że rodzic przestaje jedynie przekazywać polecenia, a zaczyna autentycznie słuchać – zdejmując z siebie pancerz omylności i potrzebę dyktowania rozwiązań.

2. Słuchanie aktywne i uważność na przekaz pozawerbalny

Słuchanie to coś więcej niż odbieranie treści słów. To także wychwytywanie emocji, które się za nimi kryją. Dorastający człowiek pod wpływem wstydu, lęku czy silnych afektów nie zawsze potrafi precyzyjnie nazwać to, co przeżywa. Złotą zasadą rodzica jest wówczas baczna obserwacja gestów, mimiki i postawy ciała oraz utrzymywanie kontaktu wzrokowego. Spokojna obecność rodzica daje dziecku sygnał: „Widzę Cię i jestem przy Tobie”.

3. Szacunek dla podmiotowości, odrębności i intymności

W myśl zasady Janusza Korczaka – należy mówić z dziećmi, a nie do dzieci; nie o tym, czym chcemy, aby były, ale kim same chcą i mogą się stać. Nastolatek potrzebuje poczucia, że jego indywidualność jest szanowana. Wiąże się to z respektowaniem jego prawa do prywatności, własnych sekretów oraz odrębnego zdania. Negocjacje, dyskusja i partnerski dialog powinny zastąpić jednostronne dyktando.

4. Bezwarunkowa akceptacja zamiast unieważniania i sarkazmu

Jednym z najczęstszych błędów w komunikacji z nastolatkiem jest bagatelizowanie jego problemów, ocenianie czy sarkastyczne komentowanie jego wypowiedzi. Reakcje wynikające z rodzicielskiego pośpiechu czy irytacji zamykają dziecko na relację. Dojrzały rodzic powstrzymuje się od pochopnych rad i oceniających komentarzy, stwarzając przestrzeń na bezwarunkową akceptację przeżywanych przez dziecko emocji.

5. Odpowiedzialne współdecydowanie i równe zobowiązania

Dorastanie to czas przechodzenia od zależności do autonomii. Budowanie zaufania wymaga powierzania nastolatkowi realnego wpływu na sprawy domowe oraz wspólnego szukania rozwiązań w sytuacjach konfliktowych (model win-win). Jasne wyznaczanie granic i reguł powinno iść w parze z elastycznością oraz respektowaniem zobowiązań po obu stronach relacji.

6. Modelowanie autentyczności, spójności i kultury słowa

Dziecko uczy się prawidłowej komunikacji, obserwując dorosłych. Jeśli rodzic dba o czystość i poprawność językową, unika przekleństw, złośliwości czy brutalności słownej, nastolatek w naturalny sposób przejmuje te wzorce. Ponadto spójność między tym, co rodzic mówi, a jak postępuje (oraz gotowość do przyznania się do własnego błędu), tworzy fundament wiarygodności.

7. Poczucie humoru i budowanie bezpiecznej atmosfery

Lekkość, poczucie humoru i brak nadmiernego psychologizowania pozwalają rozładować napięcie, które naturalnie towarzyszy trudnym tematom w okresie dojrzewania. Humor, stosowany z wyczuciem i bez ironii wymierzonej w dziecko, ułatwia utrzymanie bliskości i łagodzi pokoleniowe tarcia.

Skuteczna komunikacja z nastolatkiem nie polega na wygraniu dyskusji, ale na podtrzymaniu więzi. Tworząc bezpieczną przestrzeń opartą na zaufaniu, akceptacji i aktywnym słuchaniu, rodzic nie tylko dowiaduje się o marzeniach, lękach i problemach swojego dziecka, ale uczy je kompetencji, które pozwolą mu wyrosnąć na odpowiedzialnego, empatycznego i szczęśliwego dorosłego.


Poprawna komunikacja w kontekście autoagresji młodego człowieka

Komunikacja interpersonalna ma szczególne znaczenie w rozmowach o trudnościach psychicznych młodych ludzi. Autoagresja nie zawsze jest wcześniej sygnalizowana w sposób czytelny dla otoczenia, dlatego ważna jest umiejętność zauważania zmian w zachowaniu i podejmowania spokojnej rozmowy, bez zakładania z góry, co przeżywa druga osoba.


Jakie sygnały wysyła młodzież przed dokonaniem autoagresji:


1. Sygnały werbalne:

- Skrajna samokrytyka: np. „Jestem beznadziejny”, „Wszystko psuję”, „Zasługuję na karę”, „Nienawidzę siebie”

- Metaforyczne mówienie o bólu: używanie sformułowań opisujących wewnętrzną pustkę lub „rozsadzanie od środka przez emocje”, z którymi nie da się wytrzymać”

Werbalne wycofywanie się z relacji: komunikaty odrzucające pomoc: „I tak nikt mi nie pomoże”, „Zostawcie mnie wszyscy w spokoju”

2. Sygnały niewerbalne:

- Nagła zmiana wzorców zachowań i nastroju: drastyczny spadek nastroju, drażliwość, wybuchy agresji lub przeciwnie - nagłe odrętwienie emocjonalne, z którego młody człowiek może chcieć „wybudzić” się poprzez ból

- Mowa ciała mogąca świadczyć o napięciu: zaciskanie pięści, obgryzanie paznokci lub skórek, drapanie się po rękach w sytuacjach stresowych czy wyrywanie włosów. Takie zachowania mogą wskazywać na trudności, ale same w sobie nie przesądzają, że dojdzie do autoagresji.

- Gromadzenie narzędzi: nieuzasadnione pojawienie się w otoczeniu nastolatka ostrych przedmiotów, chowanie ich do piórnika lub pod poduszkę.


Co zrobić w sytuacji, gdy widzimy sygnały świadczące o autoagresji lub poprzedzające autoagresję?


Najpierw relacja, potem edukacja i rozwiązanie problemu. Kluczowym celem jest obniżenie napięcia emocjonalnego u młodego człowieka i zapewnienie mu bezpieczeństwa. Przedstawię oparty na współczesnej psychologii i terapii DBT (Dialektyczno-Behawioralnej) przewodnik, jak poprawnie skomunikować się z dzieckiem w takiej sytuacji.

1. Przygotuj samego siebie, swoją komunikację niewerbalną.

Młodzi ludzie mogą zauważyć napięcie dorosłego, zanim ten zacznie mówić. Warto więc spróbować uporządkować własny lęk i złość. To naturalne, że pojawiają się przerażenie, bezsilność lub złość, ale dobrze jest zadbać, by nie przejęły kontroli nad rozmową. Nie trzeba ukrywać emocji za wszelką cenę; ważne, by mówić możliwie spokojnie, nie obwiniać i nie straszyć dziecka. Jeśli czujesz, że trudno Ci zapanować nad reakcją, możesz na chwilę się zatrzymać i wrócić do rozmowy, gdy będziesz w stanie wysłuchać młodej osoby. Równie istotne jest zadbanie o przestrzeń - usiądź przy dziecku, a nie naprzeciwko niego, nie stój też nad nim.

2. Jak rozpocząć rozmowę? (komunikacja werbalna)

Mów bezpośrednio, spokojnie i używaj faktów. Stosuj „komunikaty Ja” zamiast „komunikatów Ty”. To oznacza, aby nie mówić np. „Co TY znowu sobie zrobiłeś?”, „Dlaczego (TY) mi to robisz?”, „Oszalałeś? Pokaż te ręce!”.

Powiedz np. „Zauważyłem, że od kilku dni nosisz długi rękaw, nawet gdy w domu jest bardzo ciepło. Martwię się o Ciebie i chcę Cię wesprzeć. Czy możemy o tym porozmawiać?” lub „Widzę, jak bardzo ostatnio cierpisz i jak trudno radzić sobie z tym, co się dzieje. Chcę być przy Tobie.”

3. Złota zasada: walidacja, czyli uznanie emocji

Walidacja to zakomunikowanie dziecku, że jego emocje są zrozumiałe i ważne, nawet jeśli nie popierasz jego zachowania. Autoagresja może pełnić różne funkcje, a u części młodych osób wiąże się z próbą poradzenia sobie z bardzo silnym napięciem lub cierpieniem. Nie należy jednak zakładać, że znamy motywację dziecka bez rozmowy z nim.

Unikaj unieważniania, np. „Nie przesadzaj”, „Inni mają gorzej”, „Robisz to, żeby zwrócić na siebie uwagę”, „Wymyślasz problemy”.

Możesz powiedzieć „Widzę, że ból, który czujesz w środku, jest tak silny, że trudno go znieść. Rozumiem, że możesz czuć się bezsilny/przeładowany emocjami”.

4. Czego absolutnie NIE robić w komunikacji?

- Nie wymuszaj obietnic. Zdanie „Obiecaj mi, że nigdy więcej tego nie zrobisz” jest błędem. Autoagresja to mechanizm radzenia sobie z napięciem (jak nałóg). Dziecko pod presją obieca poprawę, a gdy znów poczuje ból i złamie obietnicę, dojdzie mu ogromne poczucie winy i zacznie się jeszcze lepiej ukrywać.

- Nie karz i nie szantażuj emocjonalnie. Sformułowania typu: „Przez ciebie dostanę zawału” czy „Jak jeszcze raz to zrobisz, zabiorę ci telefon/nie pojedziesz na wycieczkę” mogą osłabiać zaufanie i utrudniać szczerą rozmowę o trudnościach.

- Nie bądź detektywem. Nie przeszukuj kompulsywnie pokoju dziecka w jego obecności, nie żądaj natychmiastowego rozbierania się do kontroli ran. To odzieranie z godności, które pogłębia kryzys.

5. Jak zakończyć rozmowę i co zrobić dalej?

Zaproponuj konkretne, bezpieczne alternatywy i wspólnie poszukajcie pomocy specjalisty.

Zapewnij o bezwarunkowej miłości i obecności: „Niezależnie od tego, co się dzieje, jestem z Tobą i nie zostawię Cię z tym samego/samej”.

Ustalcie plan bezpieczeństwa na wypadek kryzysu: W miarę możliwości wspólnie z młodą osobą i specjalistą ustalcie, co może pomóc jej przetrwać moment silnego napięcia i do kogo może się wtedy zwrócić. Strategie powinny być bezpieczne i dopasowane do konkretnej osoby; nie każda technika sprawdzi się u każdego.

- Powolne oddychanie i ćwiczenia uziemiające, np. nazywanie rzeczy, które widzi się i słyszy.

- Rwanie starych gazet lub ściskanie miękkiej poduszki, jeśli pomaga to bezpiecznie rozładować napięcie.

- Spokojny ruch, krótki spacer albo delikatne rozciąganie, jeśli młoda osoba ma na to siłę.

- Kontakt z zaufaną osobą i przeniesienie się w bezpieczne miejsce, z dala od przedmiotów, którymi można zrobić sobie krzywdę.

 

Poszukajcie pomocy specjalisty: Autoagresja jest sygnałem, że młoda osoba potrzebuje wsparcia. Powiedz dziecku wprost: „Bardzo Cię kocham, ale nie jestem psychologiem i nie wiem, jak profesjonalnie pomóc Ci uporać się z tym bólem. Chcę, żebyśmy wspólnie poszukali dobrego specjalisty (psychologa/psychoterapeuty/psychiatry dziecięcego), który pomoże nam znaleźć bezpieczne sposoby radzenia sobie z tym bólem”. Jeśli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia, poważne obrażenia lub podejrzenie ryzyka samobójczego, nie należy czekać na planową wizytę — trzeba zapewnić pilną pomoc medyczną; w sytuacji bezpośredniego zagrożenia w Polsce należy zadzwonić pod numer 112.


Dialog w relacji uczeń - nauczyciel

Prawidłowa komunikacja między nauczycielem a uczniem zależy od spełnienia określonych warunków i zaangażowania obu stron. W przywoływanych badaniach młodzież szkolna

wskazuje, że w rozmowie ważna jest zrozumiałość komunikatu słownego; dopuszczalne może być także używanie przez nauczyciela niektórych określeń ze slangu młodzieżowego. Dla wielu młodych osób istotna jest również forma wypowiedzi, w tym ton i siła głosu nauczyciela.

Niezbyt istotnym okazał się sam wygląd zewnętrzny nauczyciela, a więc jego prezencja i walory wizualne. Również nieduże znaczenie ma dla młodzieży mimika twarzy.


Jakie oczekiwania co do komunikacji na linii uczeń-nauczyciel wyraża młodzież?

Według młodzieży należy nawiązać kontakt wzrokowy oraz używać gestykulacji. Jaką pozycję przyjmie nauczyciel, stojącą lub siedzącą, nie ma większego znaczenia, tak samo jak wzajemny uścisk dłoni. Ważne jest również miejsce, w którym odbywa się rozmowa. Pomocne może być spokojne i ciche otoczenie oraz wygodne miejsca do siedzenia. Obecność innych ludzi okazuje się zbędna.

Komunikacja uczeń-nauczyciel w sieci powinna być tutaj również uwzględniona. Co przeszkadza młodym ludziom w takiej formie komunikacji? Z odpowiedzi wynika, że jest to brak możliwości zobaczenia reakcji rozmówcy oraz brak kontaktu wzrokowego z rozmówcą. Spora część osób uznała, że kontakty w takiej formie bardzo im się podobają i nie dostrzegają żadnych trudności, problemów czy też skutków ubocznych anonimowej komunikacji. Czy więc warto stosować rozmowę w sieci? Odpowiedź zależy od tego, czy sytuacja wymagająca rozmowy jest kryzysowa. Jeśli jest, nie należy ryzykować brakiem pozytywnych efektów. Z przywołanych badań wynika, że komunikacja na żywo może ułatwiać odczytywanie reakcji rozmówcy; nie oznacza to jednak, że zawsze jest skuteczniejsza od rozmowy online. Dobór formy warto uzależnić od potrzeb i sytuacji ucznia.


Co może wprowadzić nauczyciel w swoje umiejętności, by polepszać trwałą lub doraźną komunikację z uczniem?

Buduj dialog, nie monolog: Skuteczny komunikat wymaga skrócenia dystansu psychologicznego. Zamiast nadawać z pozycji "autorytetu, który wie lepiej" (co nastolatków natychmiast blokuje), należy przejść na model partnerskiej wymiany myśli. Autentyczność nadawcy redukuje szum komunikacyjny i otwiera odbiorcę na dialog.

Bądź spójny jako nadawca: W komunikacji twarzą w twarz młodzi ludzie są ekspertami w wykrywaniu niespójności (gdy mowa ciała przeczy słowom). Jeśli dorosły deklaruje szczerość i otwartość, ale jego postawa jest zamknięta, przekaz traci wiarygodność. Twoje zachowanie to najsilniejszy komunikat niewerbalny.

Język jako kod kulturowy: Poprawna polszczyzna to jedno, ale slang młodzieżowy nie musi być błędem komunikacyjnym — może stanowić odrębny kod i naturalną formę

ekspresji młodych ludzi. Zrozumienie tego kodu przez dorosłego – bez sztucznego naśladowania go – to klucz do zbudowania mostu komunikacyjnego.

Aktywne słuchanie na pierwszym miejscu: Komunikacja obejmuje zarówno nadawanie, jak i odbiór sygnałów. Za werbalnymi komunikatami młodzieży kryją się głębokie komunikaty podtekstowe (potrzeba akceptacji, lęki, wołanie o wsparcie). Kluczem jest dekodowanie tych intencji i dawanie informacji zwrotnej, która nie ocenia, lecz potwierdza ważność ich emocji (tzw. walidacja komunikacyjna).

Informacja zwrotna bez barier: Krytyka, moralizowanie czy wyśmiewanie potknięć to klasyczne bariery komunikacyjne, które mogą zniechęcać odbiorcę do dalszej rozmowy. Poprawna komunikacja w momencie kryzysu polega na przyjęciu komunikatu młodego człowieka z empatią, okazaniu zrozumienia i wspólnym szukaniu rozwiązań bez nakładania kar.

Autorefleksja nadawcy: Komunikacja to proces dynamiczny i dwukierunkowy. Dobry dydaktyk lub rodzic stale analizuje własny sposób mówienia, gestykulację oraz reakcje na słowa młodych. Ciągłe rozwijanie własnych kompetencji interpersonalnych pozwala nadążyć za zmieniającym się językiem i światem młodego pokolenia.


Podsumowanie

Komunikacja to znacznie więcej niż wymiana słów – to fundament, na którym budujemy relacje z drugim człowiekiem, wspieramy jego rozwój psychospołeczny i kształtujemy poczucie własnej wartości. Sposób, w jaki rozmawiamy z podopiecznym, bezpośrednio przekłada się na jego gotowość do otwarcia się przed nami, umiejętną samoocenę oraz radzenie sobie z trudnymi emocjami.

Świadomość popełnianych błędów, takich jak dyrektywność, ocenianie czy uleganie barierom komunikacyjnym, jest pierwszym krokiem do zmiany na lepsze. Zastępując autorytarny styl postawami pełnymi szacunku, aktywnego słuchania, bezwarunkowej akceptacji oraz otwartości na dialog, tworzymy przestrzeń, w której młody człowiek czuje się bezpieczny i usłyszany – zarówno w codziennych rozmowach, jak i w głębokich kryzysach emocjonalnych.

Pamiętajmy, że skuteczna komunikacja z dzieckiem czy uczniem nie polega na narzucaniu rozwiązań ani wygrywaniu dyskusji, lecz na ciągłym podtrzymywaniu więzi. Własnym przykładem modelujemy postawy, w które wyposażamy podopiecznego na całe dorosłe życie.


Źródła:

1. „O komunikacji interpersonalnej – werbalnej, niewerbalnej i wokalnej wymianie sygnałów w kontekście edukacyjnym” – Agnieszka Chmielowska-Marmucka, Bernadetta Górska

2. „Samoocena młodzieży wyznacznikiem procesu komunikacji” – Marta Giziewska

3. Cooley (1902), Human Nature and the Social Order

4. Harris i Orth (2020), The Link Between Self-Esteem and Social Relationships, Journal of Personality and Social Psychology

5. Dailey (2023), Confirmation in Personal Relationships, Current Opinion in Psychology

6. „Z wyrazami szacunku – czyli o komunikacji, która buduje, a nie rujnuje w kontekście relacji wychowawczej” – Dominika Muńko

7. „Błędy wychowawcze tkwiące w postawach rodzicielskich i komunikacji – na podstawie przeglądu wybranej literatury przedmiotu” – Katarzyna Choszczyk

8. „Komunikacja na drodze rodzic–dziecko jako jedno z najważniejszych narzędzi wychowawczych” – Katarzyna Piekorz


Komentarze


Wspierają nas:

wespol-logo.png
FSB_PRP_biale_tlo_pion.png
mcps-logo.png
UBS_Logo.png
UE_biale_tlo.png
neuron-logo_edited.png
Pasikonie-logo.png
kobylka-logo.png
Boris-logo-300x277-1.png
images.jpeg
sp1-logo_edited.png
marki-wlacz-sie-logo.png
logo_SP5_nowe.jpg
masz-glos_rgb-1_edited.png

Fundacja SafeSpot, (Tu) Jesteś Bezpieczny

ul. Fabryczna 3
05-270 Marki
KRS: 0001120011
NIP: 1251772410
REGON: 529367969

+48 455 40 15 95
kontakt@safespotfundacja.pl
instagram: @safespot_fundacja

Frame 42_edited.png

© 2025 Fundacja Safe Spot (Tu) Jesteś Bezpieczny. Wszelkie prawa zastrzeżone.

bottom of page